کاشت،داشت و برداشت زعفران

کاشت

زعفران که نام علمی آن ‹ کروکوس ساتیووس ال› است و از خانواده ایریداسه(زنبق) است، یک گیاه بدون ساقۀ علفی، چند ساله و بوته پیازی است. پیاز و بنه (غده زیر زمینی) زعفران به شکل گوشتی و تقریبا کروی با قطری برابر با ۳ تا ۵ سانتی متر و به رنگ قهوه ای بوده که در زیر خاک پنهان است. هر پیاز زعفران، ۶ تا ۹ برگ شبیه به چمن تولید می کند.

ریشه های زعفران از نوع فیبری بوده که از طریق پایۀ بنه رشد می کنند. گل زعفران اولین اندامی است که در اوایل پاییز جوانه می زند. در اولین سال کاشت، به دلیل ضعف و عدم شکل گیری کامل پیاز زغفران در اعماق خاک، جوانه های گل زعفران نمی توانند به حد کافی رشد کنند. حتی برگ های یک ساله هم دیرتر از حد معمول ظاهر می شوند.

گل زعفران از سه کاسبرگ و سه گلبرگ تشکیل شده که هر دو به رنگ بنفش هستند، بنابراین تشخیص آنها از هم بسیار دشوار است. تعداد پرچم ها سه برابر و طول آنها دوبرابر اندازه بساک است. بساک زعفران به رنگ زرد است.

مادگی در قسمت مرکزی گل زعفران قرار دارد و دارای یک تخمدان است که خامه کوچکی از آن خارج می شود. خامه طویل و کشیده بوده و به رنگ زرد مات است که به یک کلاله شفاف سه شاخه ای قرمز-نارنجی رنگ ۲ تا ۳ سانتی متری منتهی می شود. این سه کلاله و خامه پس از خشک شدن، به زعفران تجاری تبدیل می شوند.  

12

اگرچه زعفران گیاه گرانی است که طلای سرخ نیز نامیده می شود ، اما پرورش آن بسیار ساده بوده و برای هر کس امکان پذیر است. قیمت زیاد زعفران به دلیل زحمت زیادی است که برداشت آن نیاز دارد، نه به دلیل اینکه پرورش آن دشوار است.زغفران می تواند تقریبا در هر نقطه از جهان رشد کند. نوع خاک بسیار مهم تر از اقلیمی است که زعفران در آن پرورش می یابد.

چرخه رشد


کاشت: از اول خرداد تا اواسط شهریور

جوانه زدن: درماه آبان، از سالی که کاشته می شود (برای بنه های بزرگ)،

رشد رویشی در زمستان آغاز می شود

برگ ها در ماه اردیبهشت خشک می شوند

خاک و محل


بنه های زعفران به خاکی نیاز دارند که به خوبی خشک شده باشد. مناسب ترین  نوع خاک ، خاک رس آهکی خنثی یا خاک سیلتی است (PH = ۶ تا ۸).

در مناطق کوچکی نظیر باغ سبزی یا باغچه ها، به راحتی می توان با اضافه کردن شن و ماسه، ذغال سنگ و یا کمپوست، خاک را برای پرورش زعفران آماده کرد. بستر زعفران باید درمکان آفتاب گیر باشد، به خصوص  طی مرحله گل دادن در فصل پاییز.

آماده سازی خاک

برای آماده سازی زمین، می توان خاک را زیر و رو کرد یا اینکه آن را  حسابی شخم زد (تقریباَ ۲۰ سانتی متر) و به آن کمپوست و کود اضافه کرد. در مورد کودهای نیتروژنی، بهتر است که آنها را پس از کاشت، روی سطح خاک پاشید.

تا زمان کاشت (از خرداد تا شهریور)، در زمین نباید علف هرزی  وجود داشته باشد و پیش از کاشت بنه ها، باید خاک را کمی نرم و شل کنید.  

بنه های زعفران را می توان مستقیماَ در زمین قرار داد ( باغ ها، مزارع ،...) یا اینکه آن ها را در گلدان یا جعبه های پنجره ای (خارج یا داخل) قرار داد. بنه ها را در عمق ۱۰ تا ۱۵ سانتی متری خاک و با فاصله ۱۰ سانتی متری از هم قرار دهید. آبیاری محصول الزامی نیست. در صورتی که در شهریور مشکل خشکسالی وجود داشت، یکبار آبیاری هم کفایت خواهد کرد. بنه ها هر سال بیشتر  می شوند، یعنی ۱ بنه  پس از سه سال، تبدیل به ۵ بنه می شود

کشت و پرورش زعفران


زعفران از جمله گیاهانی است که باز تولید(تولید مجدد)و جمع آوری آن از طریق بنه صورت می گیرد. پس از کشت و پرورش اولیه دانه های زعفران، ۷ تا ۱۰ سال بعد زغفران به طور خودکار تولید می شود. مرحله پرورش زعفران در سال اول انجام می شود. در سال های بعدی صرفاَ مراحل مراقبت و برداشت زعفران انجام می شود. زعفران به خاک حاصلخیز که معمولاً شنی و ماسه ای است و همچنین به کود های حیوانی (۲ تا ۳ هفته پیش از کاشت ۲۵ تا ۳۰ تن در هر هکتار مساحت) نیاز دارد.  

بازتولید زعفران

بازتولید زعفران از طریق ایجاد بنه های جدیدی که از بنه مادر تولید می شوند، انجام می شود. بنه های زعفران در ماه های تابستان غیر فعال باقی می مانند و در اواخر فصل تابستان دوباره شروع به رشد می کنند. بر طبق گزارشات موجود، انواع زیادی از زعفران های شناخته شده در کشورهای مختلف پرورش می یابند.

برداشت زعفران

گل زعفران معمولاَ در اواسط فصل پاییز برداشت می شود. برداشت گل زعفران معمولا دستی (به کمک دست) انجام می شود.

مدت کمی پس از آبیاری اولیه، جوانه های زعفران شروع به رشد می کنند. زعفران عمدتاَ در خراسان جنوبی از اوایل آبان تا اوایل آذر گل می دهد. به محض اینکه اولین گل های زعفران ظاهر شدند، برداشت محصول آغاز می شود.زمان برداشت زعفران شدیداَ به شرایط محیطی و زمین بستگی دارد. عملیات برداشت گل زعفران از زمین حداکثر ۲۰ روز زمان می برد.   

خشک کردن

برای نگهداری زعفران به مدت طولانی، باید زعفران تازه را خشک کرد.  رایحه خاص زعفران در زمان عملیات خشک کردن ، در نتیجه هیدرولیز ترکیبات پيكروكروسين (عامل اصلی طعم زعفران) و آزاد شدن سافرانال (عامل رایحه و عطر زعفران)، تولید می شود.

در روش سنتی ایرانی، زعفران را در سایه قرار می دادند و یا اتاق را به مدت تقریباَ ۸ تا ۱۲ روز گرم و خشک نگه می داشتند. در این روش، امکان رشد و تولید مثل میکروارگانیسم ها و افزایش آلودگی و همچنین کاهش (قدرت رنگ دهی) به دلیل فعالیت آنزیم ها در نتیجه زمان طولانی خشک کردن زعفران، وجود داشت. در روش جدید، زعفران را به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه با دمای میانگین تقریباَ ۵۰ تا ۶۰ درجه سلسیوس در غربالی درست شده از ابریشم مشبک قرار می دهند (در معرض دمای غیر مستقیم). در این روش، زعفران در مقایسه با روش سنتی ایرانی و خشک کردن درفضای باز، رنگ بیشتری دارد. علاوه بر این، در این روش احتمال آلودگی قارچی تا حد زیادی کاهش می یابد.

روش نگهداری زعفران


پس از عملیات خشک کردن و خنک کردن، زعفران در شرایط مناسبی قرار داده می شود. زعفران ممکن است در ظروف شیشه ای، بسته های پلی اتیلن (با چگالی کمتر از ۹)، قوطی های پلی اتیلن (با چگالی بالا) و بسته های آلومینیومی سه لایه، بسته بندی شود.

پس از عملیات بسته بندی، برای جلوگیری از فشرده شدن زعفران باید آن را درون بسته های مقوایی قرار داد.

در زمان حمل و انتقال زعفران باید آن را در جعبه های چوبی یا فلزی قرار داد.

 احتیاط ها


موش های جنگلی و صحرایی که علاقه خاصی به بنه زعفران دارند، می توانند هم در تابستان وهم در زمستان تهدید کننده باشند. با خراب کردن مکرر تونل هایی که ساخته اند می توان از تعداد آنها کاست.

جلوگیری از بیماری

سه نوع عفونت قارچی وجود دارد که می تواند به زعفران صدمه بزند:

  • ریزوكتونیا کروکروم: باعث ایجاد رگه های قهوه ای و مرگ گیاه میشود.
  • فوزاریوم: به بنه زعفران آسیب می رساند.
  • پوسیدگی ریشه بنفش: این بیماری بسیار مسری است؛ این بیماری را « mort du saffron» (مرگ زعفران) می نامند.

تمامی این بیماری ها دربرابر اکثر قارچ کش ها مقاومت می کنند و از سال سوم یا چهارم بروز می کنند. در نتیجه باید بنه ها را از خاک بیرون آورد و آن ها را در زمین دیگری کاشت.